Szacuje się, że linia C. congoensis oddzieliła się od gerezy czarnej około 5 milionów lat temu, co stanowi najdawniejszy znany rozłam między gatunkami siostrzanymi w obrębie rodzaju gereza. Gatunek jest rzadki i trudny do zaobserwowania, a znany jest zaledwie z 1700 km² lasu; jego odkrywcy zarekomendowali zaklasyfikowanie go jako gatunek zagrożony (EN) na czerwonej liście IUCN.
Budowa Niewielka, długoogonowa gereza wykazująca niewielki dymorfizm płciowy w ubarwieniu. Gatunek waży około 7 kg i jest mniejszy od spokrewnionych gerez; podstawą tej oceny są jednak tylko trzy okazy – jeden młody dorosły samiec i dwie ciężarne samice, co według autorów opisu zaburza ocenę dymorfizmu masy ciała. Zarówno masa ciała, jak i rozmiar czaszki są mniejsze niż u wszystkich pozostałych gatunków rodzaju, włącznie z gerezą czarną; różnica w rozmiarze czaszki, mierzonym średnią geometryczną 17 pomiarów liniowych, jest istotna statystycznie (analiza wariancji dla obu płci łącznie: F(5, 79) = 6,81; p < 0,001).