W średniowieczu ogromny wpływ na interpretację tej tajemnicy wywarła mistyka, której czołowym reprezentantem był św. Bernard z Clairvaux. Zastosował on metaforykę miłości oblubieńczej zaczerpniętą ze starotestamentowej Pieśni nad Pieśniami i przełożył ją na język mistycznego zjednoczenia (łac. unio mystica). W tym modelu Jezus był uosabiany jako Oblubieniec, a Kościół i ludzkość (w tym pojedyncza dusza ludzka) jako Jego Oblubienica. Ten akt miłości do ludzkości uwidocznił się w ofierze krzyżowej, a urzeczywistnia się ponownie, każdego dnia poprzez mistyczny kontakt w sakramencie ołtarza (Eucharystii). Z kolei w epoce nowożytnej to mistyczne rozumienie zjednoczenia w sposób szczególny rozwinęli karmelici, w tym zwłaszcza św. Jan od Krzyża. W swoim dziele Pieśń duchowa opisywał on etapy głębokiego oczyszczenia i modlitwy, które ostatecznie prowadzą do najwyższego zjednoczenia z Bogiem, zwanego duchowymi zaślubinami. Na tym etapie wola, pamięć i rozum człowieka zostają całkowicie przeobrażone, pozwalając wierzącemu na bezgraniczną unię miłości z Boskim OblubieńcemZob. Jan od Krzyża, Pieśń duchowa, Kraków: Wydawnictwo Karmelitów Bosych, 2000..