Zdaniem badaczki projekt uczonego, zmierzający do moralnego i cywilizacyjnego udoskonalenia ludzkości za pomocą nauki, poprzez eliminowanie z życia społecznego tego, co nieuporządkowane, przypadkowe i irracjonalne, wpisuje się w charakterystyczną dla XIX wieku wiarę w postęp i możliwość racjonalnego przekształcenia świata. Postać Geista stanowi w powieści wyraz przekonania, że rozwój nauki może prowadzić do przezwyciężenia ludzkich ograniczeń oraz stworzenia bardziej sprawiedliwego społeczeństwa. W tej interpretacji Geist nie jest jedynie ekscentrycznym wynalazcą, lecz reprezentantem jednej z najważniejszych idei kultury XIX wieku – wiary w możliwość przebudowy świata dzięki nauce.
Elizabeth Blake interpretuje Geista jako przeciwieństwo Izabeli Łęckiej i uosobienie świata nauki oraz twórczej pracy, który daje Wokulskiemu możliwość uwolnienia się od romantycznej obsesji. Podobnie według Agaty Zalewskiej, Geist pojawia się jako element alternatywny wyboru życiowej drogi dla Wokulskiego. Praca nad jego wynalazkiem mogłaby nadać bohaterowi rolę wielkiego uczonego i organizatora przemian cywilizacyjnych, jednak Wokulski porzuca tę możliwość na rzecz przyziemnego i nieudanego romansu z Izabelą.