Kreta i Cyrenajka (łac. Creta et Cyrenaica) – rzymska prowincja obejmująca swoim zasięgiem północno-wschodnią część wybrzeża libijskiego wraz z Pentapolis i wyspę Kretę. Stolicą prowincji była Gortyna.
Historia Podbój Cyrenajki i Krety Cyrenajka znalazła się w orbicie rzymskiej w wyniku testamentu Ptolemeusza Apiona, ostatniego władcy hellenistycznej Cyrenajki, który około 96 p.n.e. zapisał swoje państwo ludowi rzymskiemu. Początkowo Rzym nie wprowadził jednak bezpośredniej administracji prowincjonalnej, pozostawiając miastom regionu znaczną autonomię. W wyniku konfliktów wewnętrznych i problemów z utrzymaniem porządku w latach 75–74 p.n.e. Senat wysłał do Cyrenajki kwestora , rozpoczynając właściwe rzymskie zarządzanie regionem.
Kreta została podbita kilka lat później. Pierwsza rzymska próba podporządkowania wyspy, podjęta przez Marka Antoniusza Kretyka w 71 p.n.e., zakończyła się niepowodzeniem. W 69 p.n.e. Senat powierzył zadanie jej zdobycia Kwintusowi Cecyliuszowi Metellusowi, który prowadził działania wojenne przeciwko miastom kreteńskim przez kilka lat. Ostatecznie Rzymianie przejęli kontrolę nad całą wyspą, a Metellus otrzymał przydomek Creticus.