Zdziar nad Sazawą (, ) – miasto w Czechach, w kraju Wysoczyna, siedziba powiatu Zdziar nad Sazawą. Według danych z 31 grudnia 2003 powierzchnia miasta wynosiła 3 706 ha, a liczba jego mieszkańców 24 030 osób.
Historia Już około 1100 r. w pobliżu dzisiejszej lokalizacji zamku znajdowała się obronna osada kontrolująca przeprawę przez bród na rzece Sazawie. Po założeniu w jej pobliżu klasztoru cystersów w roku 1252, osada zaczęła zajmować obszar tzw. Starego Miasta, a niedługo potem w okolice kościoła św. Prokopa (dzisiejsze jądro historyczne miasta). Było to wtedy miasteczko obronne, a w 1293 r. po raz pierwszy został ustanowiony sąd. W czasie wojen husyckich klasztor został spalony i od tej pory, mimo wysiłków i pomocy Jerzego z Podiebradów, jego znaczenie zmalało.
W roku 1588 Zdziar stał się lennem biskupów ołomunieckich, czemu sprzeciwił się klasztor ze zdecydowanym poparciem mieszkańców. W wyniku sporów kardynał Franz von Dietrichstein włączył je do swych osobistych dóbr. W roku 1607 podniósł Zdziar do godności miasta, a w 1614 rozwiązał klasztor. Po bitwie na Białej Górze, w 1620 roku, do miasta zostali sprowadzeni franciszkanie, a w 1639 znów wrócili cystersi. W 1642 klasztor został obroniony przez braci i mieszczan przez atakiem Szwedów, jednak ci w roku 1647 wrócili i zniszczyli miasto.