W Polsce podobna instytucja zaistniała w roku 1987, za czasów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej – wówczas na ten urząd została powołana profesor Ewa Łętowska (pierwszy Rzecznik Praw Obywatelskich). Działalność Rzecznika regulują Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku (artykuły 208–212) i Ustawa z dnia 15 lipca 1987 roku o Rzeczniku Praw Obywatelskich.
W Czechach ombudsmana powołano w 1999 roku, a na Słowacji w 2001 roku.
Cechy urzędu Jest to samodzielny organ państwowy oddzielony wyraźnie od administracji i sądownictwa, powiązany z parlamentem poprzez sposób powoływania oraz kontrolną funkcję parlamentu.
Wysłuchuje skarg obywateli na nieprawidłowe działanie administracji i podejmuje działania w celu ich wyeliminowania. Informuje parlament o stanie praworządności w działaniu administracji. Na podstawie różnego typu informacji, także powziętych samodzielnie, może podjąć działania z własnej inicjatywy, nie tylko na wniosek wystosowany przez pokrzywdzonego. Kontakt obywateli z ombudsmanem jest stosunkowo mało