thumb|250px|Portolan przedstawiający Morze Śródziemne. Widoczna sieć linii rumbowych. (Druga połowa XIV w., Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych). Portolan, ew. mapa portolanowa (wł. portolano z łac. portus – port) – rodzaj mapy morskiej, używanej w żegludze w okresie 1300–1700.
Opis Portolany przedstawiały porty, punkty charakterystyczne wybrzeża (np. cyple, skały), oraz miejsca zagrożeń dla żeglugi (np. rafy, mielizny). Niektóre istotne elementy, np. wyspy czy klify, rysowane były w powiększeniu.
thumb|Fragment portolanu Pietro Vescontego, przedstawiający wybrzeże Morza Azowskiego (1318). Mapy w większości przypadków zorientowane były na północ. Zawierały róże wiatrów z odchodzącymi od nich rumbami, które tworzyły sieć linii, pozwalającą na nawigację. Początkowo średniowieczne róże wiatrów opierały się na starożytnym wyróżnieniu dwunastu wiatrów. Później doszło do redukcji tej liczby do 8 podstawowych wiatrów odpowiadającym późniejszym kierunkom (N, NE, E, SE, S, SW, W, NW). Czasami wyróżniano także półwiatry i ćwierćwiatry.