Przeciwnie niż w zachodniej Europie nastąpił w Polsce rozwój widowisk misteryjnych, który trwał do XVIII wieku (pierwsze w pełni zachowane to Historyja o Chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim Mikołaja z Wilkowiecka), pasyjnych i bożonarodzeniowych (z tymi ściśle związane powstanie szopki); ich różnorodne formy, nasycone bogactwem realiów obyczaju polskiego, wykorzystujące także z biegiem czasu doświadczenia i style teatru świeckiego (tzw. opera pasyjna Utarczka krwawie wojującego Boga z końca XVII wieku), ukształtowały w dużej mierze oryginalny charakter staropolskiej tradycji teatralnej. Zróżnicowane formy wytworzył rozwój komedii: od wplatanych w misteria licznych intermediów (będących w XVII wieku najpopularniejszą formą widowiska komicznego), przeróbek sztuk antycznych (Potrójny według Plauta autorstwa Piotra Cieklińskiego), po plebejską komedię rybałtowską i pozostającą w jej kręgu mięsopustną komedię graną na dworach szlacheckich (Z chłopa król Piotra Baryki) oraz parafrazy barokowej komedii włoskiej (Stanisław Herakliusz Lubomirski).