Lubomirscy herbu Szreniawa bez Krzyża, Radziwiłłowie herbu Trąby, Braniccy) zakładali w swych siedzibach sceny, wystawiając, w przeciwieństwie do teatru królewskiego, przeważnie utwory polskie, zwykle własnego autorstwa (Franciszka Urszula Radziwiłłowa, Wacław Rzewuski).
Od połowy XVII wieku do połowy XVIII wieku najpopularniejszą formą teatru były przedstawienia szkolne w kolegiach jezuickich (było ich w całej Polsce 59), pijarskich (23), a także w szkołach różnowierczych. Podstawą repertuaru były sztuki religijno-dydaktyczne w językach łacińskim i polskim (także niemieckim i ukraińskim), pisane głównie przez nauczycieli. Przedstawienia dawano niekiedy dla szerszego kręgu widzów.
Teatr oświeceniowy W okresie wczesnego oświecenia, w wyniku reformy Stanisława Konarskiego u pijarów, a następnie reformy u jezuitów weszły na sceny szkolne tragedie i komedie francuskie klasyków, wystawiane w oryginale i przeróbkach polskich, a także polskie utwory propagujące reformy polityczne (u pijarów np. Tragedia Epaminondy Konarskiego) oraz naprawę obyczajów (u jezuitów tzw. komedie konwiktowe Franciszka Bohomolca).