Twierdza Osowiec () – twierdza z drugiej połowy XIX wieku, położona na terenie osady Osowiec-Twierdza należącej do gminy Goniądz w powiecie monieckim w Polsce, znana z 6,5-miesięcznej obrony podczas I wojny światowej. Reprezentuje rosyjską szkołę fortyfikacyjną z rozwiniętym w pełni systemem poligonalnym. Na początku XX wieku zaliczana do najnowocześniejszych twierdz świataWiktor Suworow „Klęska”, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2010, s. 300.. Nigdy nie została zdobyta.
Historia powstania twierdzy Geneza thumb|left|Ważniejsze twierdze Europy, ok. 1900 Klęska Rosji w wojnie krymskiej pokazała, że armia rosyjska jest przestarzała i ustępuje siłom zbrojnym innych państw europejskich. Ocena położenia strategicznego Rosji w przyszłej wojnie według studium „Uwagi o obronie Rosji” gen. Mikołaja Obruczewa, m.in. wskazywała, że w celu utrzymania terenów między rzekami Niemen–Biebrza–Narew–Bug–Wisła należy zbudować system umocnień zabezpieczających północno-zachodnią granicę Imperium Rosyjskiego. Utrzymanie tych terenów (efektywna obrona – nękanie przeciwnika) pozwalałoby przeprowadzanie swobodnych uderzeń na kierunkach Berlin, Wiedeń i Budapeszt. W planach strategicznych dowództwa rosyjskiego Twierdza Osowiec stanowiła główny węzeł oporu na linii przewidywanego uderzenia armii niemieckiej z kierunku Prus Wschodnich.