Wybuch gejzeru 150px 150px150px 150pxWybuch islandzkiego gejzeru Strokkur (zaczynając w lewym górnym rogu zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Para wodna wznosi się nad gorącą wodą Pulsująca woda zaczyna się wznosić Erupcja Wyrzucona w górę woda opada z powrotem do krateru Pierwszą naukową teorię na temat przyczyn wybuchów gejzerów przedstawiał brytyjski geolog George Mackenzie (1780–1848). Eksplozja miała następować wskutek ekspansywnej siły pary wodnej zgromadzonej w zbiorniku pod gejzerem. Teoria ta zdobyła popularność wśród niektórych badaczy.
Pruski urzędnik Otto Ludwig Krug von Nidda (1810–1885), który w latach 30. XIX w. badał na Islandii złoża siarki, teoretyzował o kilku podziemnych odgałęzieniach, w których zbiera się para wodna, która w końcu wypycha wodę na powierzchnię poprzez otwór gejzeru, opróżniając zbiornik i znajdując ujście. E.T. Allen i A.L. Day uważali, że rozprężanie i sprężanie się pary wodnej w zbiorniku podziemnym powoduje ruch wody na powierzchni.
Niemiecki fizyk Robert Bunsen (1811–1899) przedstawił teorię erupcji Geysiru, która tłumaczy mechanizm wybuchu gejzerów stożkowych.
Współczesne badania przyczyniły się do lepszego zrozumienia mechanizmu aktywności gejzerów. Aktywność gejzerów związana jest z hydrologicznymi i termicznymi właściwościami wody i pary wodnej.