W ramach projektu James Gosling zaprojektował nowy język programowania, nazwany początkowo Oak. W jego dalszym rozwoju znaczący udział mieli Ed Frank, Patrick Naughton, Jonathan Payne i Chris Warth. W kolejnych latach język został ukierunkowany na zastosowania internetowe, przemianowany na Java i znacząco zmodyfikowany. Jego ostateczną wczesną postać zdefiniowali James Gosling, Bill Joy, Guy Steele, Richard Tuck, Frank Yellin i Arthur van Hoff, przy udziale Grahama Hamiltona, Tima Lindholma i innych współpracowników.
Java została publicznie zaprezentowana przez Sun Microsystems w 1995 roku. Jednym z podstawowych założeń projektu była możliwość wykonywania tego samego programu na różnych platformach sprzętowych i systemowych. Koncepcję tę wyrażało hasło Write Once, Run Anywhere. Pierwszą wersję JDK 1.0 wydano 23 stycznia 1996 roku.
W kolejnych wersjach rozwijano zarówno sam język, jak i bibliotekę standardową oraz wirtualną maszynę Javy. Java 1.2 została wydana w grudniu 1998 roku. Od wersji 1.2 platformę określano jako Java 2 Platform, rozwijaną następnie w trzech głównych edycjach: Java 2 Platform, Standard Edition (J2SE), Java 2 Platform, Enterprise Edition (J2EE) oraz Java 2 Platform, Micro Edition (J2ME).