Faworyt cesarzowej W listopadzie 1724 r. cesarz poważnie zachorował. Na łożu śmierci czuwała przy nim Katarzyna, która poprosiła go, aby przebaczył Mienszykowowi. Aleksandr w połowie 1724 r. popadł w niełaskę Piotra ze względu na romans z cesarzową i korupcję. Umierający Piotr wybaczył swemu wieloletniemu doradcy. Piotr Wielki zmarł 25 stycznia 1725 r. nie wyznaczając następcy, także rozpoczął się spór o sukcesję. Roszczenia do korony miały córki Piotra I i Katarzyny Anna i Elżbieta. Pretendentkami do objęcia rządów były również trzy córki Iwana V: Katarzyna, Anna i Praskowia. Naturalnym kandydatem do tronu był jedyny pozostały przy życiu mężczyzna w dynastii Romanowów Piotr (syn carewicza Aleksego).
Rody Dołgorukowów i Golicynów starały się osadzić na tronie Piotra Aleksiejewicza. Książę Mienszykow agitował za kandydaturą Katarzyny. Wdowie po cesarzu sprzyjał także Piotr Tołstoj. Gwardia natychmiastowo poparła tę decyzję i feldmarszałek Stiepan Apraksin obwołał Katarzynę cesarzową.