mały|Schemat anatomicznych stosunków nerwów czaszkowych: IX, X i XI. Nerw dodatkowy (, ) – w anatomii człowieka XI nerw czaszkowy. Ma charakter ruchowy, a jego włókna mają początek w dwóch jądrach ruchowych: jądrze czaszkowym nerwu dodatkowego (nucleus cranialis nervi accesorii), będącym przedłużeniem jądra dwuznacznego (tj. jądra ruchowego nerwu językowo-gardłowego i nerwu błędnego), znajdującym się w grzbietowej części rdzenia przedłużonego; jądrze rdzeniowym nerwu dodatkowego (nucleus spinalis nervi accessorii), leżącym w rdzeniu kręgowym, ku tyłowi od słupów przednich, sięgającym do 5–7 segmentu szyjnego.
Korzeń czaszkowy (radix cranialis) nerwu dodatkowego odchodzi od jądra czaszkowego. Wychodzi z rdzenia przedłużonego w bruździe tylno-bocznej, pomiędzy oliwką a konarem dolnym móżdżku.
Korzeń rdzeniowy (radix spinalis) opuszcza rdzeń kręgowy w postaci kilkunastu włókien, które ukazują się między przednimi i tylnymi korzeniami nerwów rdzeniowych, tworząc wspólny pień (nervus accessorius spinalis), który przez otwór wielki wchodzi do dołu tylnego czaszki.
Z obu korzeni, w dole tylnym czaszki, powstaje pień nerwu dodatkowego, który opuszcza jamę czaszki przez boczną część otworu szyjnego i dostaje się do przestrzeni przygardłowej.