Wymowa dzieła Głównym przesłaniem autora było najpełniejsze ukazanie francuskiego społeczeństwa doby ponapoleońskiej – wyrachowania, próby ograniczenia młodych plebejuszy i narzucenia im na powrót feudalnego jarzma. Stworzył on odpowiadającą temu celowi koncepcję powieści – zwierciadła, które będzie odbijało "to lazur nieba, to błoto przydrożnej kałuży". Julian walczy więc ze społeczeństwem jego własną bronią – intrygą, podłością i hipokryzją. Ponosi klęskę, gdyż zdaniem autora, napoleoński posiew jeszcze nie wzeszedł w jego ojczyźnie.
Od pesymistycznego przesłania Czerwonego i czarnego odejdzie Stendhal w innej swej wielkiej powieści Pustelnia parmeńska, w której Fabrycy – główny bohater bliźniaczo podobny do Juliana – odniesie sukces, mając tę przewagę, iż żyjąc we Włoszech nie napotkał takiego ogromu pogardy i zniewagi.
Recepcja Z powodu zawartych w powieści treści krytycznych wobec Kościoła w 1864 r. umieszczona na indeksie ksiąg zakazanych. Usunięto ją z niego w roku 1900.
W kulturze
Teatr