Milton McC. Gatch zwrócił uwagę na zaskakujący fakt, że w okresie, gdy Kościół odgrywał rolę centralnej instytucji kultury zachodniej, nie wypracowano użytecznego modelu chrześcijańskiej formacji czyli katechezy – zwłaszcza jeśli chodzi o przygotowanie do sakramentów wtajemniczenia. Wraz z zanikiem katechumenatu, jak zauważył Josef Jungmann, nie powstał żaden system formacji dzieci i dorosłych, który by wszedł na jego miejsce. Jednocześnie liturgia stawała się coraz mniej zrozumiała dla większości wiernych.
Okres reformacji i post-reformacji W okresie reformacji mnożyły się pisane katechizmy. Marcin Luter wydał swój katechizm w 1529 r. Najbardziej znane katechizmy katolickie zostały napisane przez jezuitów, Piotra Kanizjusza (1556) i Roberta Bellarmina (1598), obok oficjalnego Katechizmu Rzymskiego wydanego przez Sobór Trydencki.
Już w 1551 r., w odpowiedzi na katechizmy protestanckie, Ferdynand I Habsburg powierzył wiodącym teologom katolickim stworzenie katolickiego katechizmu, który byłby odpowiedzią na rosnącą popularność rozpowszechniającej się doktryny reformacyjnej. Katechizmy pisane przez przywódców protestantyzmu były głównym narzędziem popularyzacji idei tego ruchu.