thumb|right|Mateusz Basarab i jego syn Mateusz Basarab (rum. Matei Basarab; ur. 1588 w Brâncoveni, zm. 9 kwietnia 1654 w Bukareszcie) – hospodar Wołoszczyzny w latach 1632–1654.
Pochodził z możnej rodziny bojarskiej Craiovești i nie był spokrewniony z panującą na Wołoszczyźnie dynastią Basarabów. Stanąwszy na czele opozycji bojarskiej wobec kolejnych hospodarów, a także wobec rosnących wpływów greckich elit w administracji księstwa, w 1632 roku pokonał hospodara Radu XI Eliasza i objął tron wołoski, uzyskując zatwierdzenie Imperium Osmańskiego.
Jego panowanie należało do najdłuższych w historii Wołoszczyzny XVII wieku. Mateusz Basarab prowadził aktywną politykę zagraniczną i dążył do wzmocnienia autonomii księstwa wobec Imperium Osmańskiego. Utrzymywał bliskie relacje z władcą Siedmiogrodu Jerzym II Rakoczym, z którym w 1636 roku zawarł sojusz. Rok później odparł najazd ze strony Mołdawii, co zapoczątkowało długotrwały konflikt z hospodarem mołdawskim Bazylim Lupu.
Walki między oboma władcami trwały do 1644 roku;