thumb|Kancjonał brzeski wydany przez Roberta Fiedlera w języku polskim w Brzegu w 1859 roku. Kancjonał (łac. canticum – monolog, pieśń; średniowieczne cantionale) – w XIV w., zbiór popularnych pieśni religijnych lub śpiewów liturgicznych – kantyk i kantyczek (z nutami lub bez). Nazwa z czasem zastąpiona przez bardziej spopularyzowaną: „kantyczki”.
Historia Określenie używane głównie w Niemczech i Czechach od połowy XV wieku. Początkowo kancjonałem był zbiór śpiewów liturgicznych Kościoła katolickiego, jednak później zamieszczano w nim również inne śpiewy religijne, przede wszystkim chorały luterańskie.
Pierwsze kancjonały Kancjonał kórnicki Kancjonał puławski Kancjonał Biblioteki Czartoryskich Kancyjonał albo księgi chwał boskich Walentego z Brzozowa sporządzony ok. 1554/1569 Kancyjonał albo pieśni duchowne z Pisma Św. ku czci a chwale samemu Panu Bogu Piotra Artomiusza sporządzony ok. 1587 Kancyjonał piosnek rozmaitych a nabożnych napisany Roku Pańskiego 1586 Kancyjonał z nutami z 1586 oraz kolejne pod taką nazwą
Do najbardziej znanych kancjonałów należą Kancjonał istebnicki (ok.