Obrona Alkazaru – starcie zbrojne, które miało miejsce w dniach 18 lipca – 28 września 1936 roku w Toledo w czasie hiszpańskiej wojny domowej pomiędzy oddziałami frankistowskimi a republikańskimi. thumb|250px|Widok ogólny Toledo; Alkazar widoczny po prawej stronie na wzniesieniu thumb|250px|Alkazar w zbliżeniu
Sytuacja przed bitwą Przewrót wojskowy w Hiszpanii w lipcu 1936 roku, skierowany przeciwko władzom republikańskim zakończył się tylko częściowym powodzeniem. Kilka dni po jego wybuchu można już było wyznaczyć linię oddzielającą obszary, gdzie nacjonaliści zwyciężyli, od tych, gdzie władze republiki stłumiły bunt. Frankistom (karliści, falangiści, monarchiści) udało się opanować północno-zachodnią część kraju, bez uprzemysłowionych prowincji baskijskich (Vizcaya i Guipuzcoa) i Asturii. Na południu frankiści kontrolowali Maroko, Wyspy Kanaryjskie, Baleary (z wyjątkiem Minorki). Gwinea, Fernando Po, Ifni i Villa Cisneros – terytoria w zachodniej Afryce z dostępem do Atlantyku – zostały opanowane przez frankistów. Wojskowi zdołali utrzymać swoje pozycje w enklawach otoczonych terytorium republikańskim. Na północy kraju było to Oviedo, na południu, w Andaluzji: Sewilla, Kordowa, Grenada oraz sąsiadujące przez Cieśninę Gibraltarską z północnym Marokiem terytorium między Kadyksem a Algeciras.