Romans z Wilhelmem Monsem Katarzyna nawiązała romans z szambelanem swego dworu, 30-letnim Wilhelmem Monsem. Był bratem jednej z kochanek Piotra Anny. Powszechnie uważano go za bardzo przystojnego mężczyznę. W październiku 1724 r. oskarżono go o łapówkarstwo. Poddany torturom, przyznał się do winy. W jego rzeczach osobistych znaleziono listy miłosne, kierowane do Katarzyny. Cesarzowa stanęła w obronie swego kochanka, jednak bezskutecznie – Mons został ścięty 16 listopada 1724 r. Głowę kochanka zakonserwowano w słoju i przekazano cesarzowej. Relacje pomiędzy małżonkami popsuły się, Piotr groził żonie, że pozbawi ją pozycji i władzy. Katarzyna obawiała się, że Piotr oddali ją i poślubi Marię Kantemir.
Samodzielne rządy W listopadzie 1724 r. Piotr zachorował. Na łożu śmierci czuwała przy nim Katarzyna, która poprosiła go, aby przebaczył Mienszykowowi, z którym od niedawna był skonfliktowany. Piotr w swoich ostatnich słowach zamierzał wskazać następcę, jednak nie był w stanie już pisaćNapisał tylko „Oddajcie wszystko...”., jedynie posłał po starszą z córek Annę, aby podyktować jej swoją wolę. Zanim cesarzówna przybyła, Piotr już nie żył. Zmarł o 6:00 rano 28 stycznia 1725 r.
Zgodnie z jego testamentem, Katarzyna przejęła po nim tron cesarskiJ. Miles, Petersburg, Wydawnictwo MAGNUM, Warszawa 2020, , s.