Na przełomie maja i czerwca 1654 roku trzy armie rosyjskie, liczące łącznie około 70 tysięcy, przekroczyły granicę Rzeczypospolitej, z czego pod Smoleńsk miało iść ok. 41 tysięcyKonrad Bobiatyński, Od Smoleńska do Wilna. Wojna Rzeczypospolitej Moskwą 1654–1655, Zabrze 2004, s. 36.. 7 lipca car Aleksy I Romanow obległ Smoleńsk, który po obronie skapitulował 3 października 1654 roku. Na mocy kończącego wojnę rozejmu w Andruszowie w 1667, Smoleńsk przeszedł do Rosji.
Panowanie rosyjskie 22 września 1708 Szwedzi pokonali Rosjan w bitwie pod Smoleńskiem w czasie wielkiej wojny północnej. W grudniu 1708 Smoleńsk został stolicą nowo utworzonej guberni smoleńskiej, którą już w 1713 zlikwidowano, lecz reaktywowano ją w 1726.
W 1764 roku Katarzyna II wydała instrukcje dotyczące rusyfikacji Ukrainy, Smoleńska (wówczas miasto zamieszkiwane było głównie przez Białorusinów), krajów bałtyckich i FinlandiiСобственноручное наставление Екатерины II князю Вяземскому при вступлении им в должность генерал-прокурора (1764 года). Polityka ta polegała na niszczeniu sakralnych budowli, ograniczaniu używania języka białoruskiego, aresztowaniach lokalnych polityków i zastępowaniu ich przez RosjanКрыжаноўскі М. Жывая крыніца ты, родная мова // Народная Воля. № 65—66, 1 траўня 2008 г.Арлоў У.