Do takich instytucji lub sądów można zwrócić się o sprawdzenie, czy określona ustawa jest zgodna z postanowieniami konstytucji.
System wymiaru sprawiedliwości w państwach UE dotyczy prócz sądów także inne instytucje i organy, takie jak prokuratorzy, komornicy sądowi i notariusze. Prokuratura stanowiąca w większości państw członkowskich fragment wymiaru sprawiedliwości, odgrywa kluczową rolę w sprawach karnych. Zakres obowiązków i status prokuratorów w krajach członkowskich znacząco się od siebie różniibidem.
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej Wymiar sprawiedliwości został wyodrębniony w Tytule VI, w zbiorze podstawowych praw człowieka i obowiązków obywatelskich (Karta Praw podstawowych UE), gdzie zostały wymienione cztery naczelne zasady, które są obowiązane przestrzegać państwa członkowskie, a są nimi:
Prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu (art. 47); Domniemanie niewinności i prawo do obrony (art. 48); Zasady legalności oraz proporcjonalności kar do czynów zabronionych pod groźbą kary (art. 49);