Ujęcie przedmiotowe Na wymiar sprawiedliwości składa się głównie rozstrzyganie w sprawach cywilnych i karnych. Sprawa cywilna obejmuje kwestie takie jak dobra majątkowe, prawo rodzinne i opiekuńcze, prawo pracy, sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Najczęściej występuje w postaci sporu między stronami postępowania o określone dobra (o zapłatę, o rozwód i separację, alimenty, o naruszenie posiadania itp.) i rozpoznawane są w ramach procesu. W procesie cywilnym stroną postępowania jest powód (osoba, która czegoś żąda) i pozwany (osoba, która broni się przed twierdzeniami i zarzutami strony przeciwnej). Każda ze stron może mieć pełnomocnika, którym jest adwokat lub radca prawny (zwani inaczej mecenasami). Proces kończy się wydaniem wyroku zasądzającego lub oddalającego. Oprócz procesu, w sprawach cywilnych istnieją również sprawy cywilne nieprocesowe, np. o zniesienie współwłasności, o stwierdzenie nabycia spadku, w których stronami postępowania są wnioskodawca i uczestnik.
Sprawa karna ma miejsce w wyniku popełnienia przestępstwa i jest orzekana w procesie karnym.