Chiazm ( – „ułożenie na krzyż”, „skrzyżowanie”) – klasyczna figura retoryczna, odmiana inwersji. Paralelizm składniowy polegający na odwróceniu symetrii dwóch całostek składniowych, z których druga powtarza porządek syntaktyczny składników, ale w odwrotnej kolejności. Szczególnie według schematu: podmiot – orzeczenie, orzeczenie – podmiot, np:
Grusza szeleści i szumi kłos – (J. Słowacki, Do autora „Skarg Jeremiego”)Słownik terminów literackich, Vademecum polonisty, Ossolineum 1989, s. 72
lub części zdania:
Żywiołem ptaków jest powietrze, ziemia – innych stworzeń.
Chiazmy w Biblii W starożytnych tekstach hebrajskch i greckich Starego i Nowego Testamentu stosunkowo często występują chiazmy. Wiele z nich zanikło w trakcie tłumaczenia Biblii na inne języki, jednak niektóre w dalszym ciągu można odnaleźć na kartach Biblii. Następujące cytaty posłużą za przykład, aby ukazać paralelną strukturę tekstu. Elementy chiazmów są często oznaczone w formie A B B A, gdzie litery odpowiadają gramatyce, słowom, lub znaczeniu.
A — „A wielu pierwszych B — będzie ostatnimi; B1 — a ostatni A1 — będą pierwszymi”. Słowa Jezusa (Ewangelia Mateusza 19:30)
A — „Bo kto by chciał duszę swoją zachować, B — utraci ją, B1 — a kto by utracił duszę swoją dla mnie, A1 — zachowa ją”.