W swoich rozważaniach w Zmierzchu Zachodu Spengler skupił się na dwóch pojęciach – kulturze i cywilizacji – oraz relacjach je łączących. Istnieją co najmniej dwa podejścia do słowa „kultura“. Po pierwsze może być ono ujęte jako całość ludzkich dziejów (z wyłączeniem etapu prekulturowego obejmującego okres ludów pierwotnych). W takim rozumieniu pojęcie „cywilizacja” zawiera się w słowie „kultura”. Drugie podejście charakteryzuje się tym, że za cywilizację uznaje się proces przeciwny kulturze.

Analizując dzieje ludzkości, Spengler podzielił je na okres kultury pierwotnej oraz kultury wyższej, choć w swoich rozważaniach skupiał się wyłącznie na kulturach właściwych (die hohen Kulturen), których moment powstania nie do końca jest jasny. Według autora Zmierzchu Zachodu: Kultura rodzi się w chwili, gdy jakaś wielka dusza budzi się z praduchowego stanu wiecznie dziecięcej ludzkości, odłączając się jako kształt od bezkształtnego, jako coś ograniczonego i przemijającego od bezgranicznego i trwającegoOswald Spengler, Zmierzch Zachodu. Zarys morfologii historii uniwersalnej, przeł. J. Marzęcki, Warszawa 2001, s. 100..Jednakże powstanie każdej z ośmiu kultur Spengler uznawał za przypadek, w którym brak motywów czy celowości. Mimo że nie roztrząsał, jaka siła nadaje kształt kulturze, to przyjmował, że to właśnie ona kształtuje człowieka.