Sytuacja na Górnym Śląsku, Mazurach oraz innych niż ziemia malborska obszarów Powiśla, jest często omawiana łącznie z sytuacją w zaborze pruskim, ze względu na liczną obecność osób polskojęzycznych i osób w różny sposób identyfikujących się z Polską, podobnie jak sytuacja Okręgu Kłajpedy i zamieszkującej tam ludności litewskiej, w kontekście jego przyłączenia do Republiki Litewskiej. Na Górnym Śląsku, Mazurach i Powiślu istniały polskie organizacje niepodległościowe, w tym na terenie Górnego Śląska (działaczami byli np. Wojciech Korfanty, Karol Miarka, Józef Lompa, Juliusz Ligoń, Jan Ligoń i wiele innych osób), co po odzyskaniu niepodległości przez Polskę skutkowało powstaniami śląskimi, plebiscytem i ostatecznie przyłączeniem do państwa polskiego. Już w XIX wieku dla Polaków mieszkających na Górnym Śląsku wydawano polskojęzyczne gazety (tak jak m.in. w Wielkopolsce czy na Pomorzu Gdańskim). Mimo że region ten przez kilkaset lat znajdował się poza polską jurysdykcją, ludność polska na tym obszarze zawsze stanowiła przeważający element etniczny.