Działacze głoszący zasady równości społecznej i pacyfizmu, rozwijający kulturę narodową i oświatę oraz walczący z wyzyskiem feudalnym i złem tkwiącym w kościele.
Pamiątkami po działalności Braci polskich na Ponidziu są, między innymi: Zabytkowy zbór ariański w Pęczelicach Zabytkowy dwór w Szańcu, będący przez pewien czas kościołem ariańskim Zabytkowy zbór ariański w Kolosach
Znani Ponidzianie thumb|Adolf Dygasiński. Pisarz z Ponidzia Przez wiele lat mieszkał tu Jan Chryzostom Pasek. Na Ponidziu mieszkał także Hugo Kołłątaj uczeń szkoły średniej w Pińczowie a następnie proboszcz parafii w Krzyżanowicach i Pińczowie. Z Ponidziem związane jest ponadto życie i twórczość Adolfa Dygasińskiego i Wojciecha Belona, którego piosenka "Nuta z Ponidzia", wykonywana przez zespół Wolna Grupa Bukowina uznawana jest za nieformalny hymn tej krainy. W twórczości Adolfa Dygasińskiego zostały upamiętnione następujące miejscowości Ponidzia: Chroberz, Jurków, Kije, Kopernia, Krzyżanowice, Młodzawy, Pawłowice, Pińczów, Skowronno, Skrzypiów, Uników, Włochy, Włoszczowice, Zagość i ZakrzówPraca zbiorowa, Adolf Dygasiński człowiek z Ponidzia ., Pińczów