Mikołaj Kruszewski (ur. 18 grudnia 1851 w Łucku, zm. w Kazaniu) – polski językoznawca, indoeuropeista, prekursor fonologii, przedstawiciel kazańskiej szkoły językoznawczej.
Życiorys Pochodził z rodziny szlacheckiej, pieczętującej się herbem Habdank. W rodzinnej miejscowości uczęszczał do trzyletniej szkoły powiatowej. Po ukończeniu gimnazjum w Chełmie studiował filozofię, psychologię i logikę na Wydziale Filologiczno-Historycznym Carskiego Uniwersytetu Warszawskiego. W 1876 roku uzyskał stopień kandydata nauk. Z powodu trudnych warunków materialnych zdecydował się przyjąć posadę nauczyciela w Troicku w guberni orenburskiej. Po nawiązaniu kontaktu z Janem Baudouinem de Courtenay, profesorem na uniwersytecie w Kazaniu, Kruszewski w 1878 zamieszkał w Kazaniu, by tam się kształcić pod jego kierunkiem. W Kazaniu uczęszczał nie tylko na wszystkie wykłady swojego mistrza, ale także na jego domowe seminaria ogólnojęzykoznawcze, slawistyczne, lituanistyczne i sanskrytologiczne. Okazał się bardzo zdolnym uczniem, który nie tylko chłonął wiedzę od swojego mistrza, ale ją twórczo rozwijał. W 1883 sam podjął wykłady na kazańskim uniwersytecie.