Ze względu na to, że nie każda mała grupa społeczna może być określana jako pierwotna, Cooley opisał 5 cech tego typu grup: relacje między członkami grupy muszą przebiegać „twarzą w twarz”, co powoduje, że wszyscy muszą się znać osobiście i nie mogą istnieć żadne bariery dla takiej komunikacji; charakter kontaktów nie może być wyspecjalizowany – grupy angażują członków totalnie i nie są to celowe grupy zadaniowe; względna trwałość, co oznacza, że ich struktura nie jest tymczasowa, jak w przypadku grup celowych, które rozwiązują się po wykonaniu zadania; mała liczebność – mogą one liczyć do kilkudziesięciu członków; dominacja intymnych stosunków społecznych, która jest silniejsza w mniejszych grupach.
Cooley przedstawił trzy typy małych zbiorowości społecznych, które zaliczył do grup pierwotnych: rodzina – grupa oparta na stosunkach pokrewieństwa, grupa zabawowa (grupa rówieśnicza) – grupa oparta na stosunkach przyjaźni grupa sąsiedzka – grupa oparta na stosunkach sąsiedzkich.
W tym znaczeniu grupa pierwotna jest taką, ze względu na funkcje socjalizacyjne wobec jednostki, jednakże grupy spełniające powyższe warunki nie muszą tych funkcji wobec jednostki pełnić.