Inspiracją były też apokryfy i literatura średniowiecza oraz średniowieczny teatr.

Tradycja kolędowania w Polsce sięga co najmniej XIII wieku. To właśnie wtedy pojawiają się pierwsze wzmianki o śpiewaniu pieśni podczas świąt. Za najstarszą kolędę napisaną przez Polaka uważa się utwór "Buccinemus in hac die" ("Dmijmy w trąby w dniu tym świętym"). Jej autorem był Bartłomiej z Jasła, profesor Uniwersytetu Krakowskiego, żyjący na przełomie XIV i XV wieku. Pieśń ta powstała w Krakowie w języku łacińskim. Kolęda składa się aż z 14 zwrotek. Pierwsze litery 20 strof tworzą akrostych - ukryty podpis autora. Dzięki badaniom naukowców udało się odtworzyć melodię tej kolędy, którą po wiekach można było usłyszeć podczas koncertu w Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego w 2016 roku. Rękopis tej pieśni znajduje się dziś w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej. Za pierwszą polskojęzyczną kolędę uznaje się utwór "Zdrow bądź, krolu anjelski". Jej autorem był Jan Szczekna, cysters i spowiednik królowej Jadwigi, pochodzący z Czech. Tekst tej kolędy pochodzi z kazania wygłoszonego na Boże Narodzenie, a melodia została zapisana przez Opactwo Benedyktynek w Staniątkach w XV wieku. Powstała w 1424 roku i jest tłumaczeniem pieśni czeskiej lub łacińskiej.