Ach tak! A więc jednak coś dla ciebie znaczyła od momentu, w którym znów na nią spojrzałeś. Oto jak z powodu prostego faktu, że skoncentrowałeś się bez powodu o sekundę za długo na jakimś zjawisku, ta rzecz zaczyna wyróżniać się z całej reszty, wypełniać się sensem. Jest coś w świadomości, co ją przekształca w pułapkę zastawioną na nią samą”
W rezultacie Kosmos podejmuje klasyczny temat myśli europejskiej, który stawiali Kartezjusz, Kant, Husserl czy Heidegger: możność (lub niemożność) poznania bytu i wykroczenia poza doświadczenie egzystencjalne jednostki. Gombrowicz znał gruntownie filozofię europejską, czytał teksty źródłowe, a na łożu śmierci prowadził po francusku prywatne wykłady z dziejów myśli dla żony Rity i Dominique’a de Roux (ogłoszone w wersji książkowej w tomie zbiorowym Gombrowicz filozof). W Kosmosie wyraża wolę odnajdywania prawdy obiektywnej, zarazem gorzkie przekonanie, że byłaby niepochwytna.
Osobny, mało podejmowany w badaniach (poza Antonim Liberą), temat Kosmosu stanowi erotyzm jako mroczny wymiar relacji międzyludzkich, budzący perwersyjne fascynacje (podglądanie Leny, obecność przy masturbacji Leona), a związany z udręką, niespełnieniem i goryczą.
Ekranizacja Kosmos, 2015 – adaptacja powieści w reżyserii Andrzeja Żuławskiego, koprodukcja francusko-portugalska.
Przypisy
Kategoria:Powieści Witolda Gombrowicza Kategoria:Powieści z 1965