Manicheizm – prąd religijno-filozoficzny stworzony w III wieku n.e. przez Babilończyka Maniego (Manesa). Był syntezą chaldejsko-babilońskich, perskich (zoroastryzm, mazdaizm, parsizm) i chrześcijańskich mitów. Przejął również niektóre elementy buddyzmu. Pod względem filozoficznym manicheizm był jedną z odmian gnostycyzmu i wschodniego panteizmu. U podstawy manicheizmu leży dualistyczna nauka o walce dwóch równorzędnych sił – królestwa Światła (dobro) i królestwa Ciemności (zło/materia). Dwa podstawowe elementy systemu filozoficzno-religijnego manicheizmu to dualizm i podkreślanie poznania w procesie wyzwalania się spod wpływu zła. Manicheizm objął swoim zasięgiem znaczne obszary Azji, północnej Afryki i Europy.
Nauczanie thumb|Rozprzestrzenianie się manicheizmu (300–500 n.e.)
Podobnie do staroirańskiego zoroastryzmu i irańskiej myśli religijnej podstawowym elementem manicheizmu jest dualizm. Zakłada on, że na świecie toczy się walka między dwoma przeciwstawnymi pierwiastkami: światłem (dobrem) i ciemnością (złem). Przejawem zła ma być materia, a walka między dobrem i złem toczy się w każdym człowieku. Mani uczył, że dla zwycięstwa dobra nad złem trzeba prowadzić ascetyczny tryb życia;