Tomyris (od wschodnioirańskiego Tahm-Rayiš "Dzielna" lub scytyjskiego *Tᵃumurī̆ bądź *Θᵃumurī̆Bucharin, Michaił Dmitriewicz, Колаксай и его братья (античная традиция о происхождении царской власти у скифов), 2013, s. 53.) - władczyni Masagetów, panująca w VI wieku p.n.e. Walczyła z Cyrusem Wielkim, królem Persji z dynastii Achemenidów. Według Herodota pokonała i zabiła tego władcę w 530 r. p.n.e.Herodot, Dzieje (I, 205-214)
Historia Imiona Tomyris i jej syna, Spargapisesa, są pochodzenia irańskiego. Zdecydowana większość informacji na jej temat pochodzi od historyków starożytnej Grecji, dlatego hellenistyczna forma jej imienia (Tomyris, Τόμυρις) jest używana najczęściej.
Historycy greccy - Herodot, Strabon i Poliajnos - są najważniejszymi źródłami informacji na jej temat. Zgodnie z ich przekazami Cyrus Wielki proponował królowej Tomyris małżeństwo. Gdy ta odmówiła, rozpoczął przygotowania do ataku. Doradcy króla doradzili mu zastawienie pułapki: przekroczył rzekę Jaksartes (obecnie Syr-Daria), rozbił obóz, a następnie pozostawił w nim niewielkie siły, a także spore zapasy żywności i wina. Wojska Masagetów pod wodzą Spargapisesa zdobyły obóz i upiły się do nieprzytomności winem, do picia którego nie byli przyzwyczajeni.