Biskup senior (łac. episcopus emeritus) – biskup diecezjalny lub biskup pomocniczy, który przeszedł w stan spoczynku, np. osiągnął wiek emerytalny (w Kościele rzymskokatolickim 75 lat), jego zdrowie nie pozwala na wykonywanie urzędu lub istnieje inna przeszkoda. Na ich miejsce mianowani są następcy: w Kościele rzymskokatolickim przez papieża, a w Kościołach prawosławnych, Kościołach starokatolickich i luterańskich na ogół przez synod.
Biskupi seniorzy w katolicyzmie Choć katoliccy biskupi seniorzy nie posiadają władzy kanonicznej (przestają być dla księży w diecezji przełożonymi), nadal mogą wykonywać czynności pontyfikalne, czyli np. udzielać sakramentu bierzmowania lub święceń kapłańskichZob. np. . W niektórych krajach biskupi seniorzy bywają też powoływani na administratorów apostolskich wakujących przez dłuższy czas diecezji. Dopuszcza się też ich pracę w organach konferencji episkopatuZob. np. . Biskup senior będący kardynałem zachowuje pełnię praw i przywilejów kardynalskich do ukończenia 80. roku życia, po czym traci prawo udziału w konklawe, jednak nadal może brać udział we wszelkich innych formach spotkań Kolegium Kardynalskiego.