Tłumacz (ukr. Тлумач, hist. Товмач) – miasto na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, w rejonie iwanofrankiwskim.
Nazwa
W wydanym po raz pierwszy w 1786 r. opracowaniu pt. „Geografia (...) Galicyi i Lodomeryi” jego autor, hrabia Ewaryst Andrzej Kuropatnicki, tak wywodził nazwę miasta: Za czasów dawniejszych, z całą dzierżawą to miasto szło na zysk i pensye dla tłumaczów języków oryentalnych w służbie rzeczypospolitej zostających. W dokumentach z XV i XVI w. nazwa występowała w formach Tlmacz, Thumacz, Tulmacz i Tolmacz. Historycy ukraińscy powstanie Tłumacza wiążą z okresem panowania księcia halickiego Jarosława Ośmiomysła, w latach 1153–1187. Według nich niewielki drewniany gród zasiedlili wówczas „towmaczi”, tj. tłumacze pozostający w służbie księcia. Wg profesora Tadeusza Sulimirskiego nazwa jest pochodzenia irańskiego. Historia Pierwsza wzmianka o miejscowości pojawia się w latopisie halicko-wołyńskim z 1213 roku. W XIV wieku, po śmierci ostatniego księcia halickiego Jerzego II Bolesława z Piastów mazowieckich w wyniku wypraw zbrojnych (według innych danych drogą dziedziczenia), Tłumacz, jak i cała Ruś Halicka, przeszedł na króla polskiego Kazimierza Wielkiego. W 1386 roku miał król ufundować w Tłumaczu parafię.