Według teorii Wygotskiego, wyróżnione przez niego wyższe funkcje psychiczne – przede wszystkim percepcja i spostrzeganie, pamięć, oraz uwaga – rozwijają się (w tej kolejności) w oparciu o kulturowe narzędzia (gł. mowę niewerbalną, język i pismo) przyswojone z interakcji z osobami dorosłymi. Nasilenie rozwoju każdej z nich przypada na inny okres dzieciństwa i edukacji. Przedstawił szczegółowe propozycje mechanizmów tego rozwoju w splocie z nabywanymi z zewnątrz narzędziami.
Strefa najbliższego rozwoju Sugerował, że nową wiedzę najlepiej zdobywa się w tzw. „strefie najbliższego rozwoju”. Obejmuje ona zadania, które nie mogą być wykonane przez dziecko samodzielnie, ale są w stanie im sprostać z niewielkim wsparciem osoby bardziej doświadczonej. W miarę zdobywania nowych umiejętności „strefa najbliższego rozwoju” rozszerza się na coraz bardziej skomplikowane zadania. Stanowi obszar, który dla dziecka jest jeszcze nieznany, ale dostępny dla jego możliwości. Zadania stawiane dziecku, które stanowią strefę najbliższego rozwoju są dla niego wyzwaniem i wymagają wysiłku, aby mogło się z nimi zmierzyć. Dzięki temu dziecko stale się rozwija oraz ma poczucie sukcesu.