thumb|ZSRR na mapie świata thumb|Państwa powstałe w wyniku rozpadu ZSRR: 1 – Armenia 2 – Azerbejdżan 3 – Białoruś 4 – Estonia 5 – Gruzja 6 – Kazachstan 7 – Kirgistan 8 – Łotwa 9 – Litwa 10 – Mołdawia 11 – Rosja 12 – Tadżykistan 13 – Turkmenistan 14 – Ukraina 15 – Uzbekistan Rozpad Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich – proces rozpadu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ówcześnie największego terytorialnie państwa świata) zapoczątkowany 16 listopada 1988 roku ogłoszeniem suwerenności przez Estońską Socjalistyczną Republikę Radziecką i zakończony deklaracją o samorozwiązaniu Związku uchwaloną 26 grudnia 1991 roku przez Radę Najwyższą ZSRRDeklaracja № 142-Н Rady Najwyższej ZSRR z 26 grudnia 1991, formalnie rozwiązująca ZSRR jako państwo i podmiot prawa międzynarodowego. .. W okresie tym wszystkie piętnaście republik związkowych ogłosiło suwerenność, wystąpiło ze składu Związku i stało się niepodległymi państwami.
Geneza Rozpad ZSRR wynikał z przyczyn wewnętrznych i zewnętrznych. Przyczyny wewnętrzne to klęska gospodarcza i kryzys . Przyczynami zewnętrznymi były przede wszystkim nacisk świata zachodniego na czele z USA i rozpad Bloku wschodniego.