Mięczaki (Mollusca, ‘miękki’) – typ zwierząt, drugi najliczniejszy po stawonogach (Arthropoda), obejmujący około 130 tysięcy żyjących gatunków. Odznaczają się olbrzymią różnorodnością morfologiczną i zróżnicowaniem rozmiarów. Pierwotnie zwierzęta morskie. Żyją zarówno na lądzie, jak i w wodzie. Badaniem mięczaków zajmuje się malakologia.
Typ ten sklasyfikowany jest w 11 gromad, w tym 3 wymarłe: bruzdobrzuchy (Solenogastres) chitony (Polyplacophora) głowonogi (Cephalopoda) Helcionelloida† hiolity (Hyolitha†) jednotarczowce (Monoplacophora) łódkonogi (Scaphopoda) małże (Bivalvia) rostrokonchy (Rostroconchia†) ślimaki (Gastropoda) tarczonogie (Caudofoveata).
Prawdopodobnie pojawiły się w prekambrze, ale współczesne bogactwo form osiągnęły pod koniec ordowiku. Być może pochodzą od organizmów podobnych do wstężnic.
Charakterystyka
W budowie mięczaków można wyróżnić głowę (poza małżami), nogę i worek trzewiowy, okryty płaszczem.
Mięczaki należą do pierwoustych. Wykazują (poza głowonogami) bruzdkowanie spiralne. Należą do zwierząt dwubocznie symetrycznych, ale wszystkie ślimaki utraciły symetrię w wyniku torsji, czyli obrotu worka trzewiowego w stosunku do nogi i głowy o 180°.