thumb|240px|– Wychowanie, jeśli nie jest wzorem i miłością, nie jest wychowaniem. thumb|240px|Pestalozzi z żoną w szkole Johann Heinrich Pestalozzi (1746–1827), szwajcarski pedagog, związany z rewolucyjną ideologią francuskiego oświecenia i helweckim Związkiem Patriotów, propagował antyfeudalną ideologię Jana Jakuba Rousseau, narażając się na więzienie. Po wyjściu na wolność zorganizował zakład rolniczo-wychowawczy dla ubogich i bezdomnych dzieci – pierwowzór „szkoły ludowej”. Rozwinął „nauczanie wychowujące” i opracował nowatorską metodykę poglądowego nauczania początkowego („nauka o rzeczach”).
Adolf Diesterweg (1790–1866), nauczyciel wykształcony w Hohe Schule Herborn i Eberhard Karls Universität Tübingen, zastosował metody Pestalozziego w praktyce, gdy w 1829 roku został dyrektorem nowej szkoły w Moers. Od 1832 roku kierował również nowym państwowym seminarium w Berlinie, a w 1846 roku założył „Instytucję Pestalozziego” w Pankow oraz „Towarzystwo Pestalozziego”, wspierające wdowy i sieroty po nauczycielach. Opublikował podręczniki szkolne i poradniki dla niemieckich nauczycieli.