thumb|400px|Różne typy Wenus paleolitycznych (ekspozycja w pawilonie Anthropos w Brnie) Wenus paleolityczna – ogólne określenie niewielkich, kilkunastocentymetrowych posążków kobiecych (względnie męskich lub o niezidentyfikowanej płci), odnajdowanych na stanowiskach archeologicznych od Europy Zachodniej do Syberii (m.in. Willendorf, Galgenberg, Dolní Věstonice, Brassempouy), pochodzących z okresu górnego paleolitu. Niekiedy terminem tym obejmuje się nie tylko figurki, ale też reliefy i wyobrażenia postaci ludzkich ryte w skale lub innych materiałach.
Pochodzenie terminu Według przedstawionej przez Randalla White’a analizy badań i interpretacji „Wenus paleolitycznych”, szeroko obecne tak w archeologii, jak i w kulturze masowej, posążki „Wenus paleolitycznych” są często przedmiotem błędnych stereotypów generalizująch. Odnosi się to nie tylko do nich samych, ale też do historycznego i intelektualnego kontekstu używanego dziś spontanicznie określenia „Wenus”, a także innych przydawanych im epitetów, takich jak „bogini” czy „figurka płodności”. Określenia te mają charakter interpretacyjny, który co więcej ukryty jest pod pozorem określeń o charakterze deskryptywnymRandall White, The Women of Brassempouy. A Century of Research and Interpretation, „Journal of Archaeological Method and Theory”, t. 13, nr. 4, grudzień 2006, s. 251..