Po przełomie październikowym film zyskał uznanie za granicą, choć coraz częściej zarzucano mu fałszowanie historii na korzyść komunistów, ponieważ wyolbrzymiał rolę Związku Walki Młodych oraz Armii Ludowej, a członków Armii Krajowej przedstawiał jako kolaborantów. Współcześnie Pokolenie analizowane jest zarówno pod kątem ideologicznym, jak i estetycznym – uznaje się je za zwiastun polskiej szkoły filmowej, choć widać w nim jeszcze wpływy socrealizmu.
Fabuła Akcja filmu toczy się podczas II wojny światowej. Głównym bohaterem filmowego Pokolenia jest młodzieniec Stach Mazur, który wraz ze swoimi kolegami, Kostkiem i Zyziem, prowadzi beztroskie życie, mimo że trwa wojna. Pewnego razu, gdy cała trójka kradnie węgiel z przejeżdżających przez Warszawę niemieckich transportów kolejowych, Zyzio zostaje zastrzelony przez niemieckiego wartownika, natomiast Kostek wyskakuje z pociągu i znika Stachowi z oczu.