thumb|XVII-wieczna czajka kozacka (rycina z ówczesnej relacji de Beauplana) thumb|Czajki kozaków zaporoskich atakujące tureckie galery (miniatura turecka z lat 30. XVII w.) Czajka (ukr. чайка) – duża, szybka i zwrotna łódź z dwoma sterami, dawniej używana przez zaporoskich Kozaków do żeglugi po Dnieprze i do wojennych wypraw na tureckie pobrzeża Morza CzarnegoWładysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. T. 1 (A-J). Warszawa: HPS/Rzeczpospolita, 2007, s. 90, ..
Pochodzenie jej nazwy dotychczas pozostaje sporne, dla podobnych łodzi poza tym stosowano również określenie човен (czółno). Czajka była również jednostką pełnomorską o długości do 20 m i szerokości do 4 metrów, używaną w XVI i XVII stuleciu jako łatwo dostępny i tani, a zarazem skuteczny i sprawdzony środek walki na szerszym akwenie.
Opis Stanisław Sarnicki tak opisywał te łodzie i tłumaczył ich nazwę:
Natomiast Dymitr Jawornicki (Дмитрий Иванович Яворницкий pseudonim Эварницкий) podawał, że nazwa kozackiej czajki pochodzi od tatarskiego słowa „kaik” (czaik), oznaczającego okrągłą łódkęTadeusz Górski: Flotylle kozackie w służbie Jagiellonów i Wazów, dz. cyt., s. 111–112..
Kozacy zapuszczali się na nich na Morze Czarne, gdzie grabili posiadłości tureckie i tatarskie, docierając nawet do Konstantynopola.