Zesłania w tych krajach odbywały się na podstawie wyroku sądowego i dotyczyły prawie wyłącznie osób skazanych za przestępstwa kryminalne.
Zesłanie w Carstwie Rosyjskim, Imperium Rosyjskim, RFSRR i ZSRR
thumb|Decyzja o zesłaniu do Ciwilska w guberni kazańskiej Stefana Szczotkowskiego (ojca Zygmunta) „za nieprawomyślność polityczną” po powstaniu styczniowym
W Rosji zesłania były powszechną karą, ale również środkiem prewencji, co najmniej od początku XVI wieku. Do czasów Piotra I warunki kary zesłania nie były ściśle określone. Piotr I wyodrębnił karę katorgi, która od tej pory była odrębną karą względem zesłania. Obie kary zakładały przymusowe przesiedlenie, jednak katorga wiązała się z przymusową, ciężką fizycznie pracą bez wynagrodzenia i osadzeniem w specjalnych więzieniach dla katorżników, natomiast kara zesłania nie pozbawiała wolności osobistej, nie nakładała obowiązku pracy i umożliwiała pracę w wielu zawodach umysłowych. W późniejszym okresie różnice warunków odbywania katorgi i zesłania były dość niewielkie w przypadku katorżników skazanych za mniejsze przestępstwa, zwłaszcza po odbyciu części kary. Mogli oni wówczas mieszkać poza więzieniem i mieli szerszy wybór lżejszej pracy.