Ulana. Powieść poleska – obyczajowa powieść romantyczna Józefa Ignacego Kraszewskiego z 1842 roku, zaliczana do grupy powieści ludowych. Uważana za jedną z najwybitniejszych i najciekawszych powieści polskiego romantyzmu, m.in. ze względu na oryginalne ujęcie motywu miłości panicza i kobiety z ludu.
Pierwodruk u Glücksberga w Wilnie, datowany 1843, ukazał się faktycznie w grudniu 1842. Następne wydanie w 1855 publikowano u Bolesława M. Wolffa (Petersburg–Mohylew). Ostatnie wydanie autoryzowane pochodzi z 1874 r., opublikowane zarazem u Gubrynowicza i Schmidta we Lwowie i u M. Glücksberga w Warszawie„Nota wydawcy” w Cztery opowieści, dz. cyt. w bibliografii, s. 391-396..
Tło powstania Zamiar napisania Ulany Kraszewski powziął w początkach 1841 r. na tle ogólnego literackiego pomysłu przedstawienia życia pańszczyźnianych chłopów polesko-wołyńskich. W lutym powiadamiał już o pracy nad tym utworem, któremu początkowo nadał tytuł Poleszanka. Z korespondencji z wydawcą wynika, że powieść pod zmienionym tytułem napisano latem 1842 r., a we wrześniu znalazła się w wileńskiej cenzurze. Za pierwsze wydanie pisarz nie otrzymał honorarium wskutek konieczności spłaty narosłego zadłużeniaWedług „Noty wydawcy” w wydaniu Czterech opowieści (1975), s. 390-391..