Kluczowe znaczenie EUI pokazuje fakt bardzo silnego zaangażowania w Instytut krajów będących poza Unią, takich jak Szwajcaria czy Rosja (oba te państwa fundują swoje katedry w Instytucie).
Historia Idea założenia pierwszej placówki naukowo-dydaktycznej na poziomie europejskim powstała podczas konferencji w Messynie w 1955 roku, i nabrała kształtów w roku 1972, kiedy to – po serii długich negocjacji – kraje członkowskie WE podpisały umowę o powołaniu Europejskiego Instytutu Uniwersyteckiego, umiejscowionego we Florencji. EUI jest też siedzibą Historycznych Archiwów Unii Europejskiej.
Instytut jest również miejscem seminariów, debat, konferencji i wykładów, w których udział biorą osobistości z europejskiego świata polityki, jak i urzędnicy instytucji unijnych. Co roku EUI organizuje The State of the Union, gdzie Przewodniczący Komisji Europejskiej wygłasza przemówienie o „stanie Unii”.