Odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne – termin propagandy PRL, użyty po raz pierwszy na plenum sierpniowo-wrześniowym PPR (31 sierpnia – 3 września 1948), w trakcie którego z inicjatywy Jakuba Bermana i Bolesława Bieruta podjęto uchwałę O odchyleniu prawicowym i nacjonalistycznym w kierownictwie partii, wymierzoną przede wszystkim przeciw ówczesnemu I sekretarzowi PPR Władysławowi Gomułce.
Termin ten miał określać i piętnować brak zaangażowania w budowę komunizmu w Polsce, „reakcjonizm” i „zdradę idei klasy robotniczej” oraz sprzeciw wobec idei internacjonalizmu (przede wszystkim działalności Kominformu). Ogłoszone 3 czerwca 1948 r. na plenarnym posiedzeniu KC PPR przez Gomułkę poglądy na temat konieczności odejścia w powojennej Polsce od KPP-owskich dogmatów, sekciarstwa, o potrzebie nawiązania do dorobku niepodległościowo-demokratycznego PPS i rewolucyjno-patriotycznej myśli PPR z lat okupacji napotkały opór tych członków Biura Politycznego KC PPR, dla których zasada dyktatury proletariatu, monopartii, szybkiej likwidacji własności prywatnej w mieście i na wsi należała do podstawowych kanonów marksistowsko-leninowskiej wiary.