1880-85, fotografia z kolekcji pisarki. Miejsce akcji to Grodzieńszczyzna, przede wszystkim Korczyn – majątek Benedykta Korczyńskiego (jego pierwowzorem są Miniewicze, majątek Kamieńskich), Olszynka – majątek Kirłów, Osowce – pałac Andrzejowej Korczyńskiej oraz zaścianek Bohatyrowicze (miejsce rzeczywiste).
Akcja powieści rozgrywa się pomiędzy czerwcem i sierpniem 1886 roku. W fabule utworu zastosowano podwójną perspektywę czasową. Przeszłość wywoływana jest wspomnieniami bohaterów, niekiedy opisowo przez narratora; odwoływanie się do niej służy z reguły ocenie postępowania bohaterów i ich charakterów.
Przynależność gatunkowa Krytyka literacka, bardzo zainteresowana utworem Orzeszkowej, uznała Nad Niemnem za swego rodzaju epos. Orzeszkowa starała się jednak napisać powieść zgodnie z postulatami realizmu i ograniczyć bezpośrednie oceny w drodze narracji jak i rzekome moralizatorstwo. Zgodnie z konwencją powieści realistycznej szeroko opisuje tło fabularne powieści, szczegółowo opisuje postacie i otoczenie (w tym przypadku szczególnie przyrodnicze). Niekiedy jednak autorka wtrąca retoryczny patos, uroczystą składnię, poetyzmy itp. Sugeruje też czytelnikowi, które z postaci są pozytywne, a z którymi sympatyzować nie należy. Orzeszkowa zawarła w utworze m.in.