thumb|Płaskorzeźba przedstawiająca bitwę, Diano Castello Bitwa pod Melorią – bitwa morska stoczona 6 sierpnia 1284, w której flota genueńska rozbiła flotę Pizy, niszcząc jej potęgę morską.
Podłoże historyczne Podczas wypraw krzyżowych ośrodki chrześcijańskie posiadające silne floty, takie jak Piza, Genua, Wenecja i Bizancjum na ogół współpracowały ze sobą, co pozwoliło na wzmocnienie pozycji chrześcijan w basenie Morza Śródziemnego, jednak uzyskane w ten sposób względne bezpieczeństwo od wrogów zewnętrznych spowodowało w XII w. wzmożenie rywalizacji o kontrolę nad handlem. W latach 1135–1137 Piza zniszczyła rosnące w siłę Amalfi; pod koniec XII w. osłabła pozycja Sycylii, gdzie wygasła dynastia normańska (do zniszczenia jej floty przyczyniły się Piza i Genua). Miasta te konkurowały jednak ze sobą: Genua przejęła kontrolę nad Korsyką, ale nie udało się jej opanować Sardynii, gdzie – choć nie byli w stanie zapobiec ciągłym atakom genueńskim na ich statki – przewagę mieli Pizańczycy. Z rosnącej potęgi Pizy niezadowolona była także Florencja, która nie miała dostępu do morza, a Pizańczycy nie dopuszczali jej do kontrolowanego przez siebie wybrzeża i portów. Doprowadziło to do sojuszu Florencji z Genuą, które zaatakowały Pizę od lądu (Florencja) i od morza (Genua).