Franczyza (również , ) – model biznesowy, w którym właściciel (franczyzodawca) zezwala innej osobie lub podmiotowi (franczyzobiorcy) na prowadzenie działalności gospodarczej z wykorzystaniem produktów, marki i wiedzy franczyzodawcy w zamian za opłatę.
Istotą franczyzy jest udzielenie praw (i przyjęcie obowiązków) poprzez zawarcie umowy franczyzy.
Franczyza daje możliwość korzystania między innymi z: know-how i koncepcji działalności franczyzodawcy znaków towarowych franczyzodawcy pomocy w prowadzeniu działalności gospodarczej.
Podmioty franczyzy Umowa franczyzowa () jest to umowa pomiędzy franczyzodawcą a franczyzobiorcą.
Stronami franczyzy są: Franczyzodawca to strona umowy udzielająca praw (i nakładająca obowiązki) franczyzy. Opracował, przetestował i upoważnia franczyzobiorcę do korzystania z pakietu franczyzowego. Franczyzodawca jest pojęciem analogicznym do kredytodawcy (od kredyt). Franczyzobiorca to strona umowy uzyskująca prawa (i przyjmująca obowiązki) składające się na franczyzę, takie jak płacenie franczyzodawcy wynagrodzenia, udostępnianie do kontroli oraz prowadzenie działalności na własny rachunek i we własnym imieniu.