Nowa Gwinea (; , dawniej ; ) – wyspa w zachodniej części Oceanu Spokojnego, w Melanezji; pod względem wielkości druga (po Grenlandii) wyspa świata. Od zachodu przylega do niej Archipelag Malajski, od wschodu – Archipelag Bismarcka i Wyspy Salomona, a od południa – Australia oddzielona od niej Cieśniną Torresa. Wnętrze wyspy zajmują, pokryte nielicznymi lodowcami, Góry Centralne wznoszące się do 4884 m (szczyt Jaya).
Na południu rozciąga się zabagniona nizina, porośnięta bujnym lasem tropikalnym z licznymi endemicznymi gatunkami roślin. Z centralnych pasm górskich wypływają rzeki: Fly (ok. 1100 km), Sepik (ok. 1100 km) i Mamberamo (ok. 800 km). Występują ropa naftowa i złoto.
Powierzchnia Nowej Gwinei wynosi 821,4 tys. km² (z przybrzeżnymi wyspami 830 tys. km²), z czego 422 tys. km² zajmują indonezyjskie prowincje: Papua Zachodnia, Papua, Papua Południowo-Zachodnia (Papua Barat Daya), Papua Górska (Pegunungan), Papua Południowa (Selatan) i Papua Środkowa (Tengah), leżące w zachodniej części wyspy, natomiast pozostała część wschodnia (364 tys. km²) należy do Papui-Nowej Gwinei. Długość ok. 2400 km, szerokość ok.